گذشتن . عبّاس بن عبد المطَّلب بر سر آن تل شد و نگاه كرد . سپاه مسلمانان را بسيار ديد ، گفت ما را امروز از اندكى سپاه عيب نكنند ، و كس به بسيارى بر ما غلبه نكند . پيغمبر گفتا : يا عمّ ، چنين مگوى و چنين گوى ، * ( وَمَا النَّصْرُ إِلَّا من عِنْدِ الله الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ . 3 : 126 ) * پس هم آنگه لشكر برابر يك ديگر بردند ، و روز حرب لشكر مسلمانان هزيمت شدند از آن سخن عبّاس تا خداى تعالى فريشتگان را بفرستاد تا مسلمانان را نصرت دادند و حرب كردند ، و خداى عزّ و جلّ كافران را ذليل و مهين كرد و بد دلى اندر دل ايشان افگند تا هزيمت شدند ، چنان كه خداى گفت : * ( لَقَدْ نَصَرَكُمُ الله في مَواطِنَ كَثِيرَةٍ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئاً وَضاقَتْ عَلَيْكُمُ الأَرْضُ بِما رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ . 9 : 25 ) * گفتا : آن روز شما به بسيارى خويشتن عجب كردى ، آن بسيارى عدد سود نداشت و زمين بر شما تنگ شد از بيم ، و روى باز پس نهاديد . * ( ثُمَّ أَنْزَلَ الله سَكِينَتَه عَلى رَسُولِه وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ . 9 : 26 ) * پس خداى عزّ و جلّ پيغمبر را و آن مؤمنان را كه با او بودند بداشت تا باز گشتند . * ( وَأَنْزَلَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها . 9 : 26 ) * و سپاهى از آسمان بفرستاد از فريشتگان كه شما نديديد تا كافران را هزيمت كردند . چون پيغمبر سپاه به وادى حنين برد و ديگر روز به حرب بيستادند ، و مالك صف بركشيد [ و از پس هر مردى زنان و كودكان و خواسته و عيال به پاى كرد ، و پيغامبر عليه السّلام صفها بركشيد ] [ 210 a ] و حرب كردند . و مردمان مكّه را ، آن دو هزار مرد ، از دور به پاى كرد و پيغمبر از دور همى نگريد و همى گفت : گويى بر ما بوند يا با ما . اين سخن به دل اندر همى گفت . و بو سفيان را و صفوان بن اميّه را اندر ميان مكيّان بر پاى كرد و خود با ياران صف حرب بركشيد . و پيغمبر بر آن استر جنگ بر نشسته بود و به ميان سپاه اندر همى گشت . و عبّاس بن عبد المطَّلب عنان استر گرفته بود . و بو سفيان بن الحرب بن عبد المطَّلب از پس استر دست بر پاردم نهاده ، و على ابن ابى طالب پيش صف شمشير كشيده ، و گرد بر گرد پيغمبر مهاجر و انصار ايستاده بودند . مالك بن عوف مردمان را گفت بجمله حمله كنيد . آن سى هزار مرد بجمله حمله كردند . و به نخستين حمله مسلمانان هزيمت شدند و روى باز پس